Vướng mắc phía sau những dự án lớn (kỳ 4)

KỲ 4: SINH KẾ NHỌC NHẰN

Nhường đất cho dự án, không ít người dân lâm vào cảnh thất nghiệp. Trong khi đó, việc chuyển đổi ngành nghề gặp rất nhiều khó khăn khiến cuộc mưu sinh của người dân nhọc nhằn hơn bao giờ hết.

>> Kỳ 1: Ách tắt mặt bằng do...chậm thủ tục
>> Kỳ 2: "Ăn theo" dự án
>> Kỳ 3: Tái định cư: tiến thoái lưỡng nan

Những nông dân hiếm hoi còn bám ruộng ở làng Đại Phú (Tam Hiệp).

“Xóa sổ” làng nghề

Giữa trưa, trời nắng như nung, tôi về làng Đại Phú (Tam Hiệp, Núi Thành), nơi đây đang gấp gáp thi công Dự án khu hậu cần cảng Tam Hiệp. Đại Phú một thời hưng thịnh với nghề làm muối truyền thống với hơn 100 hộ dân có thu nhập chính từ nghề này. Dự án xây dựng khu hậu cần cảng Tam Hiệp đã thu hồi hàng trăm héc ta đất sản xuất, nuôi tôm, đồng muối... của người dân. Vì thế, nghề làm muối của người dân cũng bị xóa sổ theo.

Dõi mắt nhìn vào cánh đồng muối của mình đang bị các loại xe cơ giới cày xới, giải tỏa mặt bằng, anh Nguyễn Tấn Trọng tiếc rẻ: “Nếu không có dự án, thì đây là thời điểm nông dân thu hoạch muối. Thường thì 5-7 hộ tập trung vào canh tác khoảng từ 1-2ha muối. Bình quân, người làm muối có thu nhập dao động trên dưới 150 nghìn đồng/ngày. Với nguồn thu này, tôi thừa sức lo cho gia đình”. Cách đây gần một năm, dù người làm muối ở làng Đại Phú đã nhận tiền đền bù (bình quân mỗi hộ 20 triệu đồng), nhưng do dự án chưa động thổ nên diêm dân đã “mót” muối ở một số đìa và cũng có thu nhập để trang trải cuộc sống hằng ngày. “Bây giờ ruộng muối không còn, chỉ còn lại vài sào đất khô cháy, nếu bám vào nông nghiệp người dân chỉ có nước đói” - anh Trọng giãi bày.

Nhiều diêm dân vẫn cảm thấy nuối tiếc vì sự mất đi của một làng nghề. Ông Lê Văn Cường, từng là một diêm dân, buông tiếng thở dài: “Gia đình tôi làm muối hàng chục năm ni. Vùng cát nghèo này nổi tiếng cũng nhờ nghề muối. Vậy mà giờ đây nghề muối chỉ còn trong ký ức”. Còn nhớ, cách đây không lâu, nhờ sự hỗ trợ của các ngành chức năng, xã Tam Hiệp đã khôi phục và nâng cấp làng nghề truyền thống này bằng cách đưa nông dân đi tham quan, học hỏi mô hình làm muối sạch, cao cấp từ Nha Trang, Thanh Hóa. Sau khi vận dụng kinh nghiệm, diêm dân Đại Phú đã cải thiện thu nhập rất nhiều lần so với thói quen làm muối truyền thống. Tuy nhiên, khi ứng dụng công nghệ làm muối mới cho hiệu quả kinh tế cao tròn một năm thì nông dân phải nói lời tạm biệt với nghề. Ông Trương Văn Ngươu - Chủ tịch UBND xã Tam Hiệpcho biết: “Mất làng muối, địa phương tôi đau lắm chứ. Cái đau này chỉ có người nông dân mới thấm thía. Nhưng, dự án đi qua đành chịu thôi!”.

Khó chuyển đổi nghề

Vừa bước ra khỏi đồng ruộng, người nông dân bất đắc dĩ phải trở thành “công dân phố thị”. Bởi, họ ăn ở, sinh sống trong những khu dân cư phân lô nhỏ lẻ như kiểu nhà ở đô thị. Mất tư liệu sản xuất, chưa thích nghi với hoàn cảnh, lối sống mới, không ít người dân trong độ tuổi lao động đành chấp nhận cảnh ăn không ngồi rồi. Tại Khu công nghiệp Tam Hiệp, ở đâu cũng treo đầy băng rôn tuyển dụng lao động phổ thông, nhưng hầu hết đều nhắm vào lực lượng lao động trẻ, thông qua đào tạo nghề. Khu tái định cư (TĐC) Tam Hiệp nằm cạnh Nhà máy Sản xuất và lắp ráp ô tô Trường Hải nhưng rất ít lao động được tuyển dụng vào nhà máy. Ở đây, nhiều thanh niên thất nghiệp dài dài, một số hộ đã chuyển sang buôn bán nhỏ, mở dịch vụ kinh doanh nhưng kinh tế vẫn bấp bênh.

Nhiều phụ nữ ở các khu tái định cư rơi vào cảnh vô công rỗi nghề vì mất đất sản xuất.

Ra sinh sống ở khu TĐC Tam Hiệp nhiều năm nay, bà Phạm Thị Trung vẫn vô công rồi nghề, trở thành gánh nặng cho gia đình dù trước đây là lao động chính. Bà nói: “Nghề nông thu nhập không cao nhưng giải quyết đáng kể công ăn việc làm cho các chị, các bà. Mấy năm nay, khi sống tập trung ở khu dân cư, tôi bó gối ngồi không. Mở tiệm tạp hóa bán phải dẹp ngay vì ở đây có mấy người mua mà bán?”. Cũng theo bà Trung, khi mới về ở TĐC, vì quen với cảnh nhà nông, bà bắt con làm chuồng trại nuôi heo. Tuy nhiên, nuôi heo gây mùi hôi thối, khiến bà con chòm xóm lời ra tiếng vào, cuối cùng bà đành bỏ nuôi luôn.
Nhiều phụ nữ khác ở khu TĐC Tam Hiệp cũng đang lâm cảnh nhàn rỗi. Nhiều chị em đã từng nộp đơn xin vào nhà máy lao động phổ thông, nhận gia công ở một số cơ sở sản xuất nhỏ, nhưng công việc cũng chỉ theo thời vụ nên không ít trường hợp phải bỏ việc giữa chừng. Ở đây, do không tìm được kế sinh nhai lâu dài, người dân đã bắt đầu rao bán nhà cửa, tìm nơi khác làm ăn...

Theo ghi nhận của chúng tôi, tại các Khu công nghiệp Bắc Chu Lai, Tam Hiệp, dù hàng loạt nhà máy đã đi vào hoạt động, công nhân khắp nơi tìm về, nhưng các dịch vụ kinh doanh buôn bán, giải trí nơi đây vẫn còn khá đơn lẻ, chưa đa dạng. Trong khi đó, hầu hết các dự án thưc hiện trên địa bàn huyện Núi Thành ít chú trọng giải quyết việc làm, chuyển đổi ngành nghề nên người dân phải tự thân vận động. Nhiều dự án thực hiện chuyển đổi nghề cho dân bằng cách... hỗ trợ (kinh phí), không có định hướng nghề nghiệp.

Kỳ cuối: Cần một cơ chế minh bạch

Phóng sự của TRẦN HỮU PHÚC

Tags: